Propostas de ANPAS GALEGAS para a nova Lei Galega de Infancia e Adolescencia.

A Confederación ANPAS GALEGAS formula unha serie de propostas destinadas a reforzar a protección integral da infancia e adolescencia en Galicia. Estas propostas parten da experiencia directa das familias e da comunidade educativa e buscan contribuír á elaboración dunha nova Lei galega de infancia e adolescencia que incorpore unha perspectiva educativa, social, preventiva e comunitaria na defensa dos dereitos da infancia.

A continuación recóllense as achegas realizadas e as propostas elaboradas pola organización.

1. REFORZO DA DIMENSIÓN EDUCATIVA DA PROTECCIÓN Á INFANCIA

Educación en dereitos da infancia

Incorporar medidas que garantan a formación do profesorado e do alumnado en dereitos da infancia, convivencia positiva, igualdade e prevención do acoso escolar.

A escola debe recoñecerse expresamente como espazo clave de protección e promoción dos dereitos da infancia, incorporando programas de educación en dereitos da infancia, convivencia positiva, igualdade, prevención do acoso escolar e uso responsable das tecnoloxías dixitais.

Coordinación entre servizos sociais e centros educativos

Reforzar mecanismos de comunicación e actuación conxunta entre escolas, servizos sociais e equipos de atención temperá, especialmente ante situacións de risco.

Os departamentos de orientación deberían ser ampliados a outras profesionais: educadoras sociais, psicólogas, terapeutas ocupacionais.

Debe establecerse un marco de coordinación obrigatoria entre administración educativa, servizos sociais municipais e servizos especializados da Xunta, co fin de garantir unha intervención integral e coherente sobre cada menor e a súa familia.

Tamén se propón impulsar canles seguras de intercambio de información relevante, respectando a normativa de protección de datos, para evitar duplicidades, demoras e baleiros de protección.

Detección temperá de vulnerabilidades

Establecer protocolos unificados de detección de sinais de desprotección, absentismo ou dificultades socioemocionais, con apoio técnico ao profesorado.

A Lei debería establecer protocolos comúns de detección temperá de situacións de risco (desprotección, violencia, absentismo, dificultades socioemocionais) e reforzar a coordinación entre centros educativos e servizos sociais municipais e autonómicos.

Acompañamento ao alumnado en situacións especiais

Regular a figura dun referente educativo estable (titoría específica) e facilitar a adaptación escolar e emocional de menores en situación de acollemento ou adopción.

A norma debería contemplar medidas específicas de acompañamento educativo para menores en situación de acollemento, adopción ou desprotección, incluíndo:

• designación dun referente educativo estable no centro
• flexibilización de procedementos administrativos
• adaptación das medidas de atención á diversidade ás súas realidades persoais e familiares.

2. PARTICIPACIÓN INFANTIL E DAS FAMILIAS

Promoción da voz infantil

Fomentar consellos de participación de nenos e mozos nas escolas e institutos para que poidan opinar sobre cuestións que lles afectan.

A Lei debería garantir a participación real de nenos, nenas e adolescentes nas decisións que lles afecten, promovendo órganos de participación infantil e xuvenil en concellos, centros educativos e estruturas autonómicas.

Participación das familias nas políticas de infancia

Crear canles estables de consulta e participación a través das ANPAs, organizacións familiares ou consellos locais de infancia.

Recoñecer o papel das asociacións de nais e pais (ANPAs), das entidades de acollemento e adopción e doutras organizacións sociais como interlocutores estables na definición, seguimento e avaliación das políticas de infancia.

Tamén se deben impulsar mecanismos accesibles para que menores e familias poidan formular queixas, suxestións e propostas sobre o funcionamento dos servizos de protección.

3. APOIO ÁS FAMILIAS

Apoio ás familias acolledoras e adoptivas

Garantir recursos de formación, acompañamento psicolóxico e orientación educativa tanto antes como despois do acollemento.

Xunto coa previsión da dobre valoración das familias para acollemento e adopción e o rexistro de familias acolledoras e adoptivas, debe existir un sistema estable de:

• formación inicial e continua
• asesoramento xurídico
• apoio psicolóxico e educativo.

ACHEGAS Á NOVA LEI DE PROTECCIÓ…

Conciliación familiar e laboral

Facilitar medidas específicas para familias con menores en situación de vulnerabilidade, incluíndo permisos, redución de xornada ou axudas económicas.

Tamén se propón establecer medidas laborais e de conciliación específicas para familias acolledoras e adoptivas que faciliten a adaptación do menor ao novo contorno familiar e educativo.

Educación emocional e parentalidade positiva

Promover programas de formación familiar sobre educación emocional, resolución pacífica de conflitos e acompañamento na adolescencia.

Tamén se propoñen programas de apoio á parentalidade positiva dirixidos ás familias biolóxicas en situación de dificultade para previr situacións de desprotección e favorecer a permanencia do menor no seu medio familiar sempre que sexa posible.

4. INCLUSIÓN, DIVERSIDADE E DISCAPACIDADE

A Lei debería incorporar de maneira transversal a perspectiva da discapacidade e das necesidades específicas de apoio educativo, garantindo recursos suficientes para a atención temperá, a inclusión escolar e o apoio ás familias con fillos e fillas con discapacidade ou TEA.

Tamén se debe asegurar:

• accesibilidade universal (física, comunicativa e cognitiva)
• medidas específicas para menores en situación de especial vulnerabilidade (discapacidade, pobreza, violencia de xénero, migración, LGTBI ou ámbito rural).

Inclusión do alumnado con NEE e NEAE

Recoñecer expresamente o dereito do alumnado con Necesidades Educativas Especiais (NEE) e Necesidades Específicas de Apoio Educativo (NEAE) a recibir os apoios necesarios para garantir a súa plena inclusión escolar, social e comunitaria.

Debe asegurarse:

• dotación suficiente de profesorado especialista
• profesionais de apoio (PT, AL, educadores, coidadores)
• recursos específicos e redución de ratios cando sexa necesario.

5. ACOLLEMENTO E INTEGRACIÓN DO ALUMNADO INMIGRANTE

A Lei debería contemplar medidas específicas para o alumnado inmigrante, especialmente para aquel que se incorpora de maneira tardía ao sistema educativo.

Entre as medidas propostas destacan:

• dispositivos de acollida inicial
• acceso á información en linguas comprensibles para as familias
• acompañamento socioeducativo.

Tamén se propoñen:

• programas de apoio lingüístico intensivo en galego e castelán
• mediación intercultural
• plans de convivencia intercultural nos centros educativos para previr racismo e xenofobia e favorecer a participación das familias inmigrantes.

6. AMPLIACIÓN DA REDE PÚBLICA DE EDUCACIÓN INFANTIL 0-3

Proponse ampliar a rede de escolas infantís públicas para garantir o acceso universal á educación infantil de 0 a 3 anos.

Esta medida busca asegurar unha atención educativa temperá de calidade e facilitar o acceso equitativo das familias a este servizo esencial.

Fundaméntase na Lei Orgánica 2/2006 de Educación (LOE), modificada pola Lei Orgánica 3/2020 (LOMLOE), que establece que a educación infantil constitúe a primeira etapa do sistema educativo, e no artigo 27 da Constitución Española que recoñece o dereito á educación.

Tamén se aliña coa Lei 3/2011 de apoio á familia e á convivencia de Galicia.

Beneficios:

• facilita a conciliación da vida laboral e familiar
• reduce o gasto das familias en servizos privados
• favorece o desenvolvemento cognitivo, social e emocional na primeira infancia
• contribúe á igualdade de oportunidades e á inclusión social
• avanza cara a un modelo de educación infantil máis universal e accesible.

7. PROTECCIÓN FRONTE Á VIOLENCIA NA CONTORNA DIXITAL

Proponse reforzar a regulación e as medidas de protección fronte ás diferentes formas de violencia na contorna dixital, especialmente aquelas que afectan a menores.

Entre as principais manifestacións destacan:

• ciberacoso entre menores
• grooming
• difusión non consentida de contidos íntimos
• exposición a contidos violentos ou prácticas de acoso en redes e videoxogos.

A proposta baséase na Lei Orgánica 8/2021 de protección integral á infancia e á adolescencia fronte á violencia e na Lei Orgánica 3/2018 de protección de datos persoais e garantía dos dereitos dixitais.

Melloras propostas:

• obrigas máis claras para as plataformas dixitais
• retirada rápida de contidos lesivos
• sistemas de verificación de idade
• protocolos escolares de detección e intervención
• reforzo da educación dixital e mediática
• coordinación entre centros educativos, familias e autoridades.

8. REFORZO DOS SERVIZOS DE APOIO E MEDIACIÓN FAMILIAR

Proponse reforzar e ampliar os servizos públicos de apoio e mediación familiar para previr conflitos e mellorar a convivencia.

Fundaméntase na Lei 3/2011 de apoio á familia e á convivencia de Galicia e na Lei Orgánica 8/2021 de protección integral á infancia fronte á violencia.

Medidas propostas:

• incrementar os servizos públicos de mediación familiar
• desenvolver programas de educación e orientación parental
• ofrecer apoio psicolóxico ás familias en situación de crise
• impulsar programas de prevención de conflitos familiares e divorcios altamente conflitivos.

9. EDUCACIÓN NON FORMAL

Os poderes públicos garantirán o dereito á educación non formal en todo o territorio galego para que todos os menores accedan ás actividades e recursos educativos que se desenvolven fóra do contexto escolar.

Estas actividades contribúen á promoción de valores comunitarios, animación sociocultural, participación social, desenvolvemento artístico, musical, tecnolóxico, lúdico ou deportivo.

Fundamento xurídico: artigo 5 bis da LOMLOE.

10. ESPAZOS COMUNITARIOS PARA ADOLESCENTES

Impulsar espazos grupais estables en centros educativos e comunitarios onde os adolescentes poidan reflexionar colectivamente sobre as súas experiencias, favorecer o pensamento crítico e elaborar as dificultades propias desta etapa vital.

Estes espazos teñen un importante valor preventivo fronte a diferentes condutas de risco.

11. PROMOCIÓN DA SAÚDE PSICOSOCIAL

Incorporar programas comunitarios dirixidos a infancia, adolescencia e familias que aborden os procesos de crecemento:

• autonomía
• límites
• conflitos vinculares
• procesos de cambio e desenvolvemento.

O obxectivo é favorecer unha mirada preventiva da saúde psicosocial.

12. PROTECCIÓN UNIVERSAL DE TODOS OS MENORES

Garantir o coidado, protección e atención sanitaria, educativa e psicolóxica de todos os menores, con independencia da súa condición, situación legal ou situación de tránsito en Galicia.

13. PROGRAMAS DE ACOMPAÑAMENTO ÁS FAMILIAS

Poñer en marcha programas de orientación e formación para familias que lles permitan comprender mellor os procesos evolutivos da infancia e adolescencia.

Estes programas deben ofrecer ferramentas para afrontar os conflitos cotiáns relacionados co crecemento, os límites e a convivencia.