A normativa da lingua galega establece o marco legal que regula o uso, promoción e protección do galego no sistema educativo e no conxunto da administración pública. Este conxunto de disposicións ten como finalidade garantir o dereito da cidadanía a coñecer e empregar a lingua propia de Galicia, así como asegurar a súa presenza efectiva nos diferentes ámbitos da vida social e institucional.
No ámbito educativo, esta normativa concreta o papel da lingua galega como vehículo de aprendizaxe e como elemento fundamental da identidade cultural e do patrimonio colectivo. Define tamén os criterios de uso nas distintas etapas educativas, así como as medidas destinadas a promover o equilibrio e a competencia nas dúas linguas oficiais, garantindo o dereito do alumnado a desenvolver a súa formación en galego.
Dende ANPAS GALEGAS consideramos esencial coñecer este marco normativo para comprender como se organiza o uso da lingua nos centros educativos e para reforzar o compromiso cun ensino público que garanta a normalización e o pleno desenvolvemento do galego como lingua propia de Galicia.
Decreto 79/2010, do 20 de maio, para o plurilingüismo no ensino non universitario de Galicia.
O Decreto 79/2010, do 20 de maio, para o plurilingüismo no ensino non universitario de Galicia, establece o marco normativo que regula o uso das linguas oficiais e das linguas estranxeiras no sistema educativo galego. Esta norma desenvolve o marco estatutario e a Lei de normalización lingüística, e fixa os principios que deben orientar a organización lingüística dos centros educativos sostidos con fondos públicos.
O decreto establece como principio básico a garantía da competencia do alumnado nas dúas linguas oficiais de Galicia, así como a promoción dun modelo educativo no que se incorpore progresivamente o coñecemento de linguas estranxeiras. Para iso, regula a distribución horaria das materias, a lingua de impartición dalgunhas áreas e a organización xeral do uso das linguas nos distintos niveis educativos.
Así mesmo, concreta o tratamento lingüístico nas diferentes etapas educativas, establecendo criterios específicos para educación infantil, primaria, secundaria obrigatoria, bacharelato e ensinanzas de réxime especial. Tamén regula a elaboración dos proxectos lingüísticos de centro, que deben definir o uso das linguas no ámbito escolar, así como as medidas de dinamización e promoción do galego dentro da comunidade educativa.
O decreto fai fincapé na autonomía dos centros para organizar parte da distribución lingüística dentro dos límites establecidos, así como na participación das familias e da comunidade educativa no desenvolvemento dos proxectos lingüísticos. Do mesmo xeito, prevé mecanismos de avaliación da competencia lingüística e de supervisión por parte da Administración educativa.
Este Decreto constitúe unha referencia fundamental para comprender a organización lingüística do sistema educativo galego, ao establecer o marco no que se desenvolve a convivencia das linguas e as estratexias de promoción do plurilingüismo no ensino non universitario.
Lei 3/1983, do 15 de xuño, de normalización lingüística.
A Lei 3/1983, do 15 de xuño, de normalización lingüística, establece o marco legal fundamental para a protección, promoción e uso do galego como lingua propia de Galicia. Esta norma supón o punto de partida do desenvolvemento das políticas lingüísticas no ámbito autonómico, recoñecendo o galego como lingua oficial xunto co castelán e garantindo os dereitos lingüísticos da cidadanía.
A lei afirma o carácter do galego como lingua propia de Galicia e establece o dereito da cidadanía a empregalo en todos os ámbitos da vida pública e privada, así como o deber dos poderes públicos de garantir o seu uso normal e de adoptar medidas para evitar calquera tipo de discriminación por razón de lingua. Neste sentido, fixa as bases para a presenza do galego nas institucións, na administración, na xustiza e no ensino.
No ámbito educativo, a norma establece a obrigatoriedade do ensino do galego en todas as etapas non universitarias e impulsa a súa incorporación progresiva como lingua vehicular, co obxectivo de garantir que o alumnado adquira unha competencia plena nas dúas linguas oficiais. Así mesmo, recoñece o dereito a recibir o primeiro ensino na lingua materna e promove medidas para favorecer o uso do galego nos centros educativos.
A lei tamén regula o uso oficial do galego na Administración pública, nos documentos oficiais, na toponimia e nos medios de comunicación, establecendo medidas para a súa normalización progresiva en todos os ámbitos sociais. Do mesmo xeito, atribúe á Administración autonómica a responsabilidade de impulsar a súa promoción, formación e difusión.
Este marco normativo constitúe unha peza esencial na construción dun modelo de sociedade que recoñece o galego como elemento central da identidade colectiva, garantindo a súa protección e promovendo o seu uso normalizado na vida institucional, educativa e social de Galicia.
Plan xeral de normalización da lingua galega
O Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega, aprobado por unanimidade no Parlamento de Galicia no ano 2004, constitúe o principal documento estratéxico de planificación lingüística en Galicia. Este plan parte dun diagnóstico detallado da situación social da lingua galega e propón un conxunto amplo de medidas destinadas a incrementar o seu uso e presenza en todos os ámbitos da sociedade.
O documento estrutúrase en dous grandes bloques de actuación: un bloque transversal, que inclúe ámbitos como os dereitos lingüísticos, as novas tecnoloxías e a planificación do corpus lingüístico; e un bloque sectorial, que abrangue áreas clave como a administración pública, o ensino, a familia e a mocidade, a economía, a sanidade, a sociedade e a proxección exterior da lingua. En conxunto, recolle centos de medidas concretas orientadas a reforzar a normalización do galego na vida cotiá e institucional.
No ámbito educativo, o Plan destaca a importancia do sistema de ensino como espazo estratéxico para garantir a transmisión e o uso da lingua, promovendo a competencia plena en galego e fomentando o seu uso como lingua vehicular. Tamén incide na necesidade de implicar a toda a comunidade educativa, incluídas as familias, na promoción do galego como lingua viva e funcional.
Así mesmo, o Plan establece a importancia de actuar de maneira coordinada entre administracións e sectores sociais, co obxectivo de avanzar cara a unha presenza máis sólida do galego nos ámbitos sociais e económicos, así como nos medios de comunicación e nas novas tecnoloxías.
Este documento supón unha referencia fundamental para comprender as políticas de normalización lingüística en Galicia, ao situar o galego como un elemento central da identidade colectiva e como unha lingua de uso normal en todos os espazos da vida pública e privada.
Plan xeral de normalización da lingua galega – Sector 2. Educación, familia e mocidade.
O Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega, no seu Sector 2 dedicado á Educación, á Familia e á Mocidade, establece un conxunto de liñas estratéxicas orientadas a reforzar o papel do sistema educativo e da contorna familiar como ámbitos clave para a transmisión, adquisición e uso social do galego. Este sector parte da consideración da educación como un espazo central para garantir a competencia lingüística e a continuidade xeracional da lingua.
O documento sinala a importancia de que o sistema educativo contribúa de maneira efectiva ao desenvolvemento da competencia plena en galego do alumnado, promovendo o seu uso non só como materia de estudo, senón tamén como lingua vehicular e de relación dentro dos centros. Así mesmo, destaca a necesidade de reforzar a presenza do galego en todas as etapas educativas, garantindo unha aprendizaxe equilibrada e funcional nas dúas linguas oficiais.
No ámbito familiar, o Plan subliña o papel fundamental da transmisión interxeracional da lingua, promovendo accións de sensibilización e apoio que favorezan o uso do galego no fogar e na contorna próxima. Neste sentido, recoñécese a importancia de implicar ás familias como axentes activos na normalización lingüística e na creación de contextos favorables para o uso da lingua.
En relación coa mocidade, o documento identifica a necesidade de desenvolver políticas específicas que incrementen o uso social do galego entre a xente nova, tanto no ámbito educativo como no tempo de lecer, nas actividades culturais e nas novas formas de comunicación. Isto implica fomentar espazos de uso real da lingua que vaian máis alá do ámbito académico.
Este Sector constitúe unha peza clave dentro do Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega, ao situar a educación, a familia e a mocidade como eixos fundamentais para garantir a vitalidade da lingua galega e avanzar cara a unha sociedade máis equilibrada no uso das súas linguas propias.
Protocolo de Donosti para a garantía dos dereitos linguísticos ano 2016
O Protocolo de Donostia para a Garantía dos Dereitos Lingüísticos (2016) constitúe unha proposta elaborada no ámbito da sociedade civil europea co obxectivo de reforzar a protección efectiva dos dereitos lingüísticos e avanzar cara a unha xestión máis equitativa da diversidade lingüística. Este documento parte da Declaración Universal dos Dereitos Lingüísticos de 1996 e actualiza o seu enfoque á realidade social, política e comunicativa actual.
O protocolo define os dereitos lingüísticos como dereitos fundamentais individuais e colectivos, vinculados ao dereito das persoas e comunidades a usar, manter e desenvolver a súa lingua en todos os ámbitos da vida. Sobre esta base, propón unha serie de principios e medidas orientadas a garantir a igualdade entre linguas e a protección das linguas en situación de vulnerabilidade ou minoración.
Entre os seus eixos centrais destacan a promoción da diversidade lingüística como valor democrático, a necesidade de asegurar a igualdade de oportunidades entre falantes de distintas linguas e o recoñecemento das comunidades lingüísticas como suxeitos activos na defensa e xestión dos seus dereitos. Así mesmo, incídese na responsabilidade das institucións públicas na creación de condicións reais de uso e protección das linguas.
O documento tamén subliña a importancia da participación social e do traballo conxunto entre entidades, organizacións e persoas expertas para construír ferramentas eficaces que garantan os dereitos lingüísticos na práctica, máis alá do seu recoñecemento formal.
Este Protocolo constitúe unha referencia relevante no ámbito da planificación lingüística contemporánea, ao propoñer un enfoque baseado nos dereitos humanos, na igualdade entre linguas e na defensa activa da diversidade lingüística como elemento esencial dunha sociedade democrática.
